De bestuurder-informaticus en de rechten op zijn software

Recent beslechtte het Hof van Cassatie een geschil tussen een (ex-)bestuurder en zijn vennootschap omtrent de intellectuele eigendomsrechten op door de bestuurder geprogrammeerde software. Tijdens zijn mandaat had de bestuurder diverse software geprogrammeerd, en de vennootschap was van oordeel dat de eigendomsrechten over alle tijdens diens mandaat geschreven code haar exclusief toebehoorde. De bestuurder-informaticus was van oordeel dat de intellectuele eigendomsrechten in zijn persoonlijk patrimonium vielen.

Deze discussie ontaardde in een gerechtelijke procedure, waarbij het Hof van Beroep te Gent de rechten op de litigieuze software toekende aan de vennootschap. Het Hof van Beroep volgde daarbij het verweer van de vennootschap dat enerzijds de bestuurder-informaticus niet in eigen naam en voor eigen rekening werkte, maar programmeerde in naam en voor rekening van de vennootschap (en dus geen auteur kon zijn in eigen naam), en dat anderzijds het ontwikkelen van software tot de activiteiten en het maatschappelijk doel van van de vennootschap behoorde. Ergo vallen de auteursrechten in het actief van de vennootschap. Deze uitspraak lag overigens in de lijn van de vaste rechtspraak van het Hof van Beroep, die reeds in gelijkaardige zaken eenzelfde oordeel velde (Gent 22/12/2008, TBH 2008-09, afl. oktober 2009, 819)

Vooraleer hieronder kort de beslissing van het Hof van Cassatie toe te lichten, wordt hier eerst ingegaan op de relevante auteursrechtelijke principes inzake ICT-werken.

Zowel de Belgische Auteurswet van 1994, alsook de Wet van 30/06/1994 houdende omzetting in Belgisch recht van de Europese richtlijn van 14 mei 1991 betreffende de rechtsbescherming van computerprogramma’s (hierna ‘Softwarewet’) bevatten elk bepalingen m.b.t. samenwerkingsverbanden tussen auteur/programmeur en opdrachtgever. Het betreft regels van dwingend recht die enerzijds een aantal bijkomende (contractuele) verplichtingen opleggen bij de overdracht of licentieverlening van auteurswerken, en anderzijds van rechtswege de auteur van een auteurswerk aanwijzen die in opdracht werd gecreëerd.

Wat in het bijzonder software betreft, zijn zowel de algemene regels van de Auteurswet (in ondergeschikte orde) als de regels van de Softwarewet (in hoofdorde) van toepassing. Voor alle facetten die niet geregeld zijn in de Softwarewet, moet worden teruggevallen op de Auteurswet.

Vooreerst bepaalt de algemene regel vervat in art. 3, §1 Auteurswet dat auteursrechten slechts kunnen worden overgedragen of in licentie worden gegeven, exclusief of niet-exclusief, onder bepaalde wettelijke voorwaarden. De in het kader van deze bijdrage relevante voorwaarden zijn:

  • Ten aanzien van de auteur worden alle contracten schriftelijk bewezen. Dit kan een contract zijn, maar ook andere schriftelijke documenten (zoals bijv. facturen). Maar hoe dan ook dient de overdracht/licentieverlening te blijken uit een geschrift;
  • De overdracht van het voorwerp dat een werk zelf omvat, leidt niet tot het recht om het werk te exploiteren. De persoon die dus een schilderij van een gerenommeerd schilder koopt, verkrijgt niet automatisch het recht om dit werk via reprografieën te commercialiseren. Hiervoor zijn specifieke afspraken vereist;
  • Voor elke exploitatiewijze moeten de vergoeding voor de auteur, de reikwijdte en de duur van de overdracht uitdrukkelijk worden bepaald.

In hetzelfde artikel, maar in §3, legt de Auteurswet een bijkomende verplichting op aan het overdragen van auteursrechten tussen werknemers of ambtenaren en hun werkgevers respectievelijk overheden:

  • Wanneer een auteur werken tot stand brengt ter uitvoering van een arbeidsovereenkomst of een statuut, kunnen de vermogensrechten worden overgedragen aan de werkgever voor zover uitdrukkelijk in die overdracht van rechten is voorzien en voor zover de creatie van het werk binnen het toepassingsgebied van de overeenkomst of het statuut valt.

Wat werken betreft die in het kader van een arbeidsovereenkomst tot stand zijn gebracht, geldt daarnaast wel een bijkomende soepelheid:  bij een overdracht in het kader van een arbeidsovereenkomst dient immers niet elke exploitatiewijze expliciet te worden geregeld (derde streepje hierboven), en mag er eveneens gecontracteerd worden omtrent nog onbekende exploitatievormen (wat normaliter uitgesloten is).

Wat in het bijzonder software betreft, formuleert de Softwarewet een niet onbelangrijke afwijkende regel op voormeld principe onder punt 4:

  • Tenzij bij overeenkomst of statutair anders is bepaald, wordt alleen de werkgever geacht verkrijger te zijn van de vermogensrechten met betrekking tot computerprogramma’s die zijn gemaakt door een of meer werknemers of beambten bij de uitoefening van hun taken of in opdracht van hun werkgever.

Hier geldt dus de omgekeerde regel: de werkgever wordt automatisch de titularis van de vermogensrechten met betrekking tot computerprogramma’s, tenzij er contractueel anders werd overeengekomen met de werkgever.

Noteer hierbij evenwel dat deze bepaling – als afwijkende regel – restrictief geïnterpreteerd dient te worden, en uitsluitend van toepassing is op de vermogensrechten met betrekking tot computerprogramma’s, wat een dubbele beperking inhoudt. Enerzijds bepaalt de Softwarewet expliciet dat er enkel bescherming wordt verleend aan de uitdrukkingswijze, in welke vorm ook, van een computerprogramma. De ideeën en beginselen die aan enig element van een computerprogramma ten grondslag liggen, met inbegrip van de ideeën en beginselen die aan de interfaces daarvan ten grondslag liggen, worden niet auteursrechtelijk beschermd. Zo is zal bijv. het principe van ‘linten’ in de gebruiksinterface van Microsoft Office (sinds versie 2007), niet beschermd zijn onder de Softwarewet. Anderzijds is deze afwijkende bepaling beperkt tot de uitdrukkingswijze van computerprogramma’s – lees: code en opbouw – en dus niet tot eventuele andere creaties die auteursrechtelijk beschermd zouden zijn. Deze problematiek stelt zich hoofdzakelijk bij softwareapplicaties waarin eveneens diverse grafische of andere beschermde elementen worden verwerkt (foto’s, layout, logo’s, muziek, geluiden, enz., denk maar aan websites of computerspellen). Deze elementen vallen niet onder de bescherming van de auteurswet.

In zijn arrest van 03/06/2010 paste het Hof van Cassatie deze principes toe op hoger geschetste problematiek tussen  bestuurder en vennootschap. Vooreerst oordeelde het Hof terecht dat het afwijkend vermoeden van verkrijging van auteursrechten onder de Softwarewet (puntje 5 hierboven) een uitzondering vormt van de algemene regel van art. 3, §3 Auteurswet (puntje 4). Als bijzondere bepaling moet het afwijkend vermoeden van verkrijging van auteursrechten onder de Softwarewet beperkend worden geïnterpreteerd. Het vermoeden uit de Softwarewet geldt bijgevolg enkel voor werknemers en beambten, en kan volgens het Hof van Cassatie niet naar analogie worden toegepast op andere aangestelden (zoals zaakvoerders en bestuurders). Op die gronden verbrak het Hof van Cassatie dan ook het arrest van het Hof van Beroep te Gent.

Verder blijkt uit het arrest dat er tussen bestuurder en vennootschap geen geschreven overeenkomst bestond. Als de hoger geschetste principes (punten 1 te.m. 3) verder worden toegepast dan moet m.i. – zonder evenwel kennis te hebben van de exacte de feiten en stukken – worden geconcludeerd dat 1) bij gebreke aan een geschreven overeenkomst of andere schriftelijke documenten (punt 1 hierboven) en 2) op grond van de regel dat de overdracht van het voorwerp (i.c. code en bestanden) niet tot het recht leidt om het werk te exploiteren (zie punt 2 hierboven), de bestuurder de titularis is van de auteursrechten op de software. Met alle (economische) gevolgen van dien voor de vennootschap.

Ondernemingen bij of voor wie er geprogrammeerd wordt door hetzij zaakvoerders/bestuurders, hetzij zelfstandige IT-consultants, doen er bijgevolg goed aan om duidelijk afspraken op papier te zetten omtrent de auteursrechten op de door laatstgenoemden gecreëerde werken. Voor IT-werknemers is dit minder noodzakelijk (zie punt 5 hierboven), doch het schaadt zeker niet om ook contractuele afspraken hieromtrent te maken in de arbeidsovereenkomst. Dergelijke bepalingen kunnen naderhand heel wat discussies vermijden omtrent de eigendomsrechten op auteurswerken die niet onder de Softwarewet vallen (bijv. IT’ers die ook werken van grafische aard ontwerpen, denk maar aan de gameindustrie).

Of een nog algemener advies: maak steeds duidelijke en schriftelijk afspraken omtrent auteursrechtelijke werken, ongeacht of de auteur deze werken creëerd als werknemer, zaakvoerder of zelfstandige consultant.

Over Tom Devolder
Tom behaalde in 2004 aan de Universiteit Gent zijn diploma Rechten, optie sociaal en economisch recht (grote onderscheiding). Bij het afstuderen won hij eveneens de Prijs Hof van Beroep voor beste eindverhandeling. In 2007-2008 volgde Tom de opleiding Postgraduaat Controlling & Accounting aan de Brugge Business School (www.bruggebusinessschool.be; een samenwerking tussen het VPOO en de KHBO). Van juli 2004 tot en met oktober 2009 was Tom als medewerker verbonden aan het advocatenkantoor Declerck Leterme en Partners te Harelbeke. Na een kortstondige periode zijn beroep als eenmanskantoor te hebben uitgeoefend stond hij begin 2010 mee aan de wieg van Bright advocaten. Tom legt zich voornamelijk toe op verbintenisrechtelijke en vennootschapsrechtelijke materies. Ook het financieel en economisch recht, alsook het informaticarecht zijn rechtstakken waarmee hij ervaring heeft. Tom begeleidt ondernemingen niet enkel bij (buiten)gerechtelijke procedures, maar legt zich evenzeer toe op proactieve begeleiding en adviesverlening. Tom is tevens medeauteur van het verzamelwerk Recht en Internet.

One Response to De bestuurder-informaticus en de rechten op zijn software

  1. Pingback: De bescherming van de GUI van een computerprogramma « Bright Insights

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: