Privacy & Vrije Meningsuiting VS. Auteursrecht: 1-0

Op 14/04/2011 formuleerde advocaat-generaal bij het Europees Hof van Justitie zijn conclusie in de zaak Sabam vs. Scarlet. In deze procedure had Sabam in 2007 een bevel bekomen van de Voorzitter van de Rechtbank van Eerste Aanleg dat Scarlet verplichtte om alle via haar netwerk verzonden en ontvangen illegale – lees: die auteurswerken bevatten van Sabam-leden – bestanden te monitoren en desgevallend te blokkeren. Deze zaak wordt niet alleen met grote belangstelling gevolgd door  Belgische en Europese ISP’s, maar is bovenal bijzonder belangrijk voor het verdere succes van het internet in de vorm waarin we het op vandaag kennen. Een preventieve monitoring en blokkering van internetcontent zou immers met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid leiden tot een verregaande beknotting van een aantal fundamentele rechten die de grondvesten uitmaken van het internet: het correspondentiegeheim, het recht op privacy en het recht op vrijheid van meningsuiting.

In 2004 startte Sabam, de Belgische vereniging van auteurs, componisten en uitgevers, een gerechtelijke produre tegen de Belgische ISP Scarlet. Enerzijds beoogde Sabam het bestaan te laten vaststellen van inbreuken op de auteursrechten van haar leden, als gevolg van de ongeoorloofde uitwisseling van elektronische muziekbestanden via de ISP-diensten van Scarlet met peer-to-peer software. Anderzijds verzocht Sabam aan de Voorzitter van de Rechtbank van Eerste Aanleg te Brussel dat Scarlet, onder verbeurte van een dwangsom, zou worden bevolen om deze inbreuken te staken door elke verzending of ontvangst van muziekbestanden, door haar klanten, met peer-to-peer software en zonder machtiging van de rechthebbenden, onmogelijk te maken of te blokkeren.

In de praktijk zou dergelijke maatregel er op neerkomen dat Scarlet alle internetverkeer dat via haar diensten verloopt, zou moeten monitoren, rapporteren en desgevallend verbieden. Los van de hierna besproken juridische bezwaren, is dergelijke monitoring op zulke schaal bovendien in de praktijk technisch noch financieel haalbaar.

Desalniettemin werd Scarlet in 2007 veroordeeld om de vastgestelde inbreuken op het auteursrecht te staken binnen een termijn van zes maanden. Deze staking werd bovendien bevolen onder straffe van een dwangsom van € 2.500,00 voor elke dag dat Scarlet in gebreke blijft om elke verzending of ontvangst door haar klanten met peer-to-peer software van elektronische muziekbestanden uit het repertorium van Sabam, onmogelijk te maken.

Scarlet stelde – terecht – tegen dit vonnis beroep in bij het Hof van Beroep te Brussel, dat thans moet beslissen of het deze verregaande maatregel bevestigt. In deze context heeft het Hof van Beroep te Brussel een prejudiciële vraag gesteld aan het Hof van Justitie van de Europese Unie te Luxemburg. In het bijzonder wenst het Hof van Beroep een antwoord op de vraag of de Europese rechtsregels, en inzonderheid de door Europa erkende grondrechten, een nationale rechter toestaan om, in de vorm van een bevel, een maatregel te nemen waarbij een ISP zou worden bevolen om een systeem voor het filteren en het blokkeren van elektronische communicatie te installeren en toe te passen.

Het is klaar als een klontje dat de inzet van deze procedure bijzonder hoog is, en een verregaande internationale impact kan hebben. Indien immers het Europees Hof zou beslissen dat een nationale rechter dergelijke restrictieve maatregelen kan opleggen aan een ISP, dan dreigt er een slippery slope effect en is het slechts een kwestie van tijd vooraleer alle internetverkeer door ISP’s voor allerhande redenen zal moeten worden gemonitord desgevallend geblokkeerd. Los van de enorme IT-technische en financiële implicaties die dergelijke monitoring- en blokkeringsverplichting met zich zou meebrengen – dergelijk ingrepen vergen enorme rekenkracht, wat bijzonder hoge werkingskosten en grote investeringen met zich meebrengt, en ongetwijfeld zou worden doorgerekend aan de eindgebruiker – staan eveneens een aantal essentiële grondrechten op het spel. Dergelijke verplichting zou immers in verregaande mate en om begrijpelijke redenen het correspondentiegeheim, het recht op privacy en het recht op vrijheid van meningsuiting beknotten.

In zijn conclusie, die aan het Hof van Justitie wordt voorgelegd vooraleer het Hof tot beraadslaging overgaat, is advocaat-generaal Pedro Cruz Villalón eenzelfde mening toegedaan. Vooreerst beschouwt de advocaat-generaal de door de Rechtbank van Eerste Aanleg te Brussel opgelegde maatregel als een verplichting van algemene aard die bestemd is om na verloop van tijd permanent op alle internetproviders toepasselijk te worden. Niet alleen hekelt de advocaat-generaal de verregaande technische en financiële implicaties van dergelijke maatregel, maar wijst hij er terecht op dat zulke maatregelen abstract en preventief zullen worden toegepast, en dus zonder dat een daadwerkelijke of dreigende inbreuk op een intellectueel-eigendomsrecht werd vastgesteld.

Bovendien wijst de advocaat-generaal er op dat dergelijke maatregel aan Scarlet een (nieuwe) verplichting oplegt die niet in het Europees recht is voorzien. Meer nog, doch slechts zijdelings opgemerkt door de advocaat-generaal: de opgelegde verplichting druist bovendien in tegen het gemeenschapsrecht, aangezien art. 15 van de  Richtlijn 2000/31/EG van 08/06/2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt (‘Richtlijn inzake Elektronische Handel’) lidstaten verbiedt om aan ISP die louter toegang verlenen tot een communicatienetwerk, een algemene verplichting op te leggen om toe te zien op de informatie die zij doorgeven of opslaan, of om actief te zoeken naar feiten of omstandigheden die op onwettige activiteiten duiden. Hoogstens mogen lidstaten voorschrijven dat ISP’s de bevoegde autoriteiten onverwijld in kennis dienen te stellen van vermeende onwettige activiteiten of informatie door afnemers van hun dienst. Deze beperkingen werden overigens quasi letterlijk overgenomen in art. 21, §1 van de Wet van 11/03/2003 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij (B.S. 17/03/2003), die de omzetting van deze richtlijn betreft.

Op basis van zijn vaststellingen concludeert de advocaat-generaal dat de invoering van een dergelijk filter- en blokkadesysteem een beperking inhoudt van het recht op het correspondentiegeheim, het recht op bescherming van persoonlijke gegevens en op termijn van de vrijheid van informatie. Beperkingen op deze rechten mogen volgens de advocaat-generaal bovendien slechts „bij wet worden ingesteld”. Krachtens de rechtspraak van het Europees Hof van de Rechten van de Mens moeten beperkingen op de uitoefening van de door het Europees Handvest van de Rechten van de Mens erkende rechten en vrijheden immers berusten op een rechtsgrondslag die voldoet aan de vereisten voor “een formele wet“. Een beperking van deze grondrechten is dan ook slechts toegelaten als zij berust op een ‘nationale, toegankelijke, duidelijke en voorzienbare rechtsgrondslag’. En in casu voldoet volgens de advocaat-generaal het artikel op basis waarvan de rechtbank een filter- en blokkadesysteem aan Scarlet oplegde, namelijk art. 87 Auteurswet, niet aan deze vereiste van toegankelijke, duidelijke en voorzienbare rechtsgrondslag.

De terechte conclusie van de advocaat-generaal bij het Hof van Justitie is dat het Europese recht er zich tegen verzet dat de Belgische rechter een maatregel zou vaststellen waarbij een ISP wordt bevolen om ten aanzien van al zijn klanten een systeem zou moeten instellen waarbij hij abstract, preventief, op zijn kosten en zonder beperking in de tijd alle elektronische communicatie die via zijn netwerk passeert zou moeten filteren teneinde vast te stellen of er op zijn netwerk elektronische bestanden in omloop zijn die film-, muziek- of audiovisuele werken bevatten waarop een derde beweert auteursrechten te hebben, en vervolgens de uitwisseling ervan bij aanvraag of verzending te blokkeren.

Deze conclusie van advocaat-generaal Cruz Villalón betreft geen eindbeslissing van het Hof, maar een onafhankelijk advies aan het Europese Hof van Justitie. Aangezien evenwel in de praktijk het Hof in acht op de tien gevallen het advies van de advocaat-generaal volgt, valt het te verwachten dat het Europese Hof van Justitie een arrest zal vellen waarin het opleggen van een dergelijk filter- en blokkadesysteem wordt verboden.

Wordt ongetwijfeld vervolgd…

Over Tom Devolder
Tom behaalde in 2004 aan de Universiteit Gent zijn diploma Rechten, optie sociaal en economisch recht (grote onderscheiding). Bij het afstuderen won hij eveneens de Prijs Hof van Beroep voor beste eindverhandeling. In 2007-2008 volgde Tom de opleiding Postgraduaat Controlling & Accounting aan de Brugge Business School (www.bruggebusinessschool.be; een samenwerking tussen het VPOO en de KHBO). Van juli 2004 tot en met oktober 2009 was Tom als medewerker verbonden aan het advocatenkantoor Declerck Leterme en Partners te Harelbeke. Na een kortstondige periode zijn beroep als eenmanskantoor te hebben uitgeoefend stond hij begin 2010 mee aan de wieg van Bright advocaten. Tom legt zich voornamelijk toe op verbintenisrechtelijke en vennootschapsrechtelijke materies. Ook het financieel en economisch recht, alsook het informaticarecht zijn rechtstakken waarmee hij ervaring heeft. Tom begeleidt ondernemingen niet enkel bij (buiten)gerechtelijke procedures, maar legt zich evenzeer toe op proactieve begeleiding en adviesverlening. Tom is tevens medeauteur van het verzamelwerk Recht en Internet.

2 Responses to Privacy & Vrije Meningsuiting VS. Auteursrecht: 1-0

  1. Pingback: Exit PirateBay. Enter Piratenbaai! « Bright Insights

  2. Pingback: Filtersysteem om illegaal downloaden te voorkomen is in strijd met het Europees recht « Bright Insights

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: